Ekspertiz raporu nasıl okunur? Boyalı, değişen, şasi ve hasar kaydı

Ekspertiz raporu, ikinci el bir aracın bugünkü fiziki durumunu bağımsız bir işletmenin gözüyle belgeleyen rapordur. Doğru okumak için önce raporu kimin düzenlediğini doğrulayın, sonra kaporta ve yapısal bölümlerdeki ifadeleri tek tek okuyun ve sonucu sigorta hasar kaydıyla karşılaştırın. Bu rehber, raporda neye bakacağınızı ve satıcıya hangi soruları soracağınızı anlatıyor.

Ekspertiz raporunu kim düzenleyebilir?

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'e göre ekspertiz raporu, ilgili standarda göre verilen TSE hizmet yeterlilik belgesi bulunan ekspertiz işletmelerince düzenlenir. Ticaret Bakanlığı'nın sıkça sorulan sorular sayfasında bu standart "TS 13805 İş yerleri – Karayolu motorlu taşıtları test merkezleri için kurallar" olarak anılır.

Raporu okumaya başlamadan önce şunları kontrol edin:

• Raporda ekspertiz işletmesinin hizmet yeterlilik belgesi numarası yazıyor mu?
• Bu işletme, Türk Standardları Enstitüsü'nün çevrimiçi belgeli firma sorgulama sayfasında görünüyor mu?
• Rapor tarihi ve raporda yazan kilometre, aracın bugünkü göstergesiyle makul biçimde uyuşuyor mu?

Yönetmeliğe göre noterler de ikinci el araç satışında ekspertiz raporu ibraz edilirse ekspertiz işletmesinin hizmet yeterlilik belgesi bilgilerini TSE'nin elektronik sistemlerinden kontrol eder.

Ekspertiz ne zaman zorunlu?

Zorunluluk, aracı satan işletmeye (galeri, bayi gibi ikinci el araç ticaretiyle uğraşan işletmeler) yöneliktir. Yönetmeliğe göre:

• İşletme, tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 veya N1G olan taşıtların satışından önceki on gün içinde ekspertiz raporu alır.
• Model yılına göre sekiz yaşın veya 160.000 kilometrenin üzerindeki taşıtlar için rapor alınması zorunlu değildir.
• TSE hizmet yeterlilik belgeli ekspertiz işletmesi bulunmayan illerde faaliyet gösteren işletmeler bu zorunluluğun dışındadır.
• Rapor ücretini, satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse alıcı, diğer hâllerde işletme öder.
• Rapor üç nüsha düzenlenir, iki nüshası satıcı işletmeye verilir; satıcı işletme ile ekspertiz işletmesi raporu en az beş yıl saklar. İşletme raporun bir nüshasını satış sırasında notere ibraz eder.

Bireysel satıcıdan alırken bu zorunluluk yoktur; ekspertizi kendiniz, kendi seçtiğiniz belgeli bir işletmede yaptırmanız gerekir. Galeriden alırken de ek bir ekspertiz yaptırmak sizin tercihinizdir.

Raporda en az hangi bilgiler bulunmalı?

Yönetmelik, ekspertiz raporunda asgari olarak şunların yer almasını ister:

1. Taşıtın markası, ticari adı, cinsi, tipi, model yılı ve kilometresi.
2. Raporu düzenleyen işletmenin hizmet yeterlilik belgesi numarası ile kayıtlı unvanı ya da işletme adı.
3. Raporu alan işletmenin yetki belgesi numarası ve kimlik bilgileri; yetki belgesi yoksa bu durumun kendisi.
4. TSE'nin ilgili standardıyla belirlenen diğer hususlar.

İlk iş olarak rapordaki araç bilgilerini ruhsatla, kilometreyi göstergeyle karşılaştırın. Bu temel bilgilerdeki bir uyumsuzluk, raporun geri kalanını da sorgulamanız için yeterli bir sebeptir.

Kaporta bölümündeki terimler

Raporların çoğunda aracın dış parçaları (kaput, tavan, bagaj kapağı, kapılar, çamurluklar, tamponlar) bir şema ya da tablo üzerinde işaretlenir. Aşağıdaki tanımlar, bu raporlarda sık görülen terimlerin genel anlamıdır; her işletmenin rapor dili farklı olabileceğinden raporun kendi açıklamasını (lejantını) mutlaka okuyun.

Terim	Genel anlamı	Sormanız gereken
Orijinal	Parçada boya veya değişim işlemi tespit edilmemiştir.	Tüm parçalar gerçekten ölçüldü mü?
Lokal boyalı	Parçanın yalnız bir bölümü boyanmıştır.	Hangi bölüm ve neden boyandı?
Boyalı	Parçanın tamamı yeniden boyanmıştır.	Boya bir hasar onarımından mı kaynaklanıyor?
Değişen	Parça başka bir parçayla değiştirilmiştir.	Değişim nedeni ve tarihi ne? Hasar kaydında karşılığı var mı?
Sökülüp takılan	Parça yerinden sökülüp yeniden takılmıştır.	Hangi işlem için söküldü?

Bir terimin raporda nasıl tanımlandığı belli değilse, ekspertiz işletmesinden yazılı açıklama isteyin. Bu rehberde boyanın ya da değişimin fiyata etkisine dair bir oran vermiyoruz; bu değerlendirmeyi tek bir satıra değil, raporun bütününe bakarak yapın.

Yapısal bölümler: şasi, direkler, podye

Kapı, kaput gibi sonradan takılan parçaların yanında, aracın gövdesini taşıyan yapısal bölgeler ayrıca incelenir. Raporlarda sık geçen başlıklar şasi (aracın taşıyıcı iskeleti), direkler (kapı ve cam çevresindeki dikey taşıyıcılar) ve podye (tekerlek çevresindeki iç gövde bölümü) gibi bölgelerdir. Bu bölgelerde "işlem", "onarım", "kesme" ya da "kaynak" gibi bir ifade görürseniz:

• işlemin tam olarak hangi noktada yapıldığını,
• hangi yöntemle tespit edildiğini,
• bu bölgenin sigorta hasar kaydındaki bir kazayla ilişkili olup olmadığını

ekspertiz işletmesine sorun. Yapısal bölgeye ilişkin bir bulguyu kapı ya da kaput gibi söküp takılabilen bir parçadaki bulguyla aynı ağırlıkta değerlendirmeyin; gerekirse aracı ikinci bir belgeli işletmeye de gösterin.

Hasar kaydı ile ekspertiz raporu aynı şey değil

İkisi sık karıştırılır ama farklı soruları cevaplar:

• Hasar kaydı, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin (SBM) topladığı sigorta kayıtlarıdır. SBM'nin yasal uyarısına göre bu kayıtlar 2003 yılından itibaren sigorta şirketlerince yapılan kasko ve trafik sigortası hasar ödemeleriyle sınırlıdır; cam hasarı, parça çalınması ve mini onarım ödemeleri gibi kalemleri içermez. Sorgu, 5664 kısa mesaj hizmetiyle ücretli olarak yapılır; e-Devlet'teki "Kasko Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama" ise yalnız adınıza kayıtlı araçları gösterir.
• Ekspertiz raporu, aracın rapor günündeki fiziki durumunu belgeler. Sigortaya hiç bildirilmemiş bir onarımı gösterebilir; buna karşılık kazanın tarihi ya da tutarı gibi bilgiler raporda bulunmayabilir.

SBM'nin 5664 hizmetinde, eksper raporu bulunan bir kazada değişen parçaları gösteren PARCA sorgusu da vardır. Bu sorgunun "değişen" listesi ile ekspertiz raporunun "değişen" listesini yan yana koyun. Hasar kaydında değişen görünen bir parça ekspertizde orijinal görünüyorsa ya da tersi varsa, bunu mutlaka açıklatın. İki kaynağın birlikte okunması, tek başına okunmasından daha fazla bilgi verir.

Rapor yanlış çıkarsa: sorumluluk ve haklar

Yönetmeliğe göre ekspertiz işletmesi, raporundaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur. Gerçek duruma aykırı rapor düzenleyen ve Bakanlığın uyarısına rağmen aynı takvim yılı içinde bunu tekrarlayan işletmenin hizmet yeterlilik belgesi, Bakanlığın bildiriminden itibaren on gün içinde TSE tarafından iptal edilir. Aldatıcı ve yanıltıcı ekspertiz raporlarıyla ilgili olarak tüketicilerin 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'daki ayıplı hizmete ilişkin hakları saklıdır. Böyle bir durumda raporun aslını, ödeme belgesini ve aracın sonradan tespit edilen durumunu gösteren belgeleri saklayın; izleyeceğiniz yol için bir avukata danışın.

Galeriden alımda bir noktaya daha dikkat edin: Yönetmelikteki yasal garanti, ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarları kapsamaz. Yani raporda yazan her bulgu, sonradan garanti kapsamında talep edemeyeceğiniz bir kalem olabilir. Raporu imzalamadan ya da satışı tamamlamadan önce her satırını okuyun. Galeriden ve bireyden alım farklarını ikinci el araba alırken dikkat edilmesi gerekenler rehberimizde anlattık.

Rapor karşısında sorulacak sorular

• Raporu kim düzenledi, işletmenin TSE hizmet yeterlilik belgesi numarası ne?
• Rapor tarihi ne, o günden bu yana araç ne kadar kullanıldı?
• Rapordaki marka, model, model yılı ve kilometre ruhsat ve göstergeyle uyuşuyor mu?
• Boyalı, lokal boyalı ve değişen parçaların her biri için neden ne?
• Şasi, direk veya podye gibi yapısal bölgelerde bir işlem kaydı var mı?
• SBM hasar kaydı ve değişen parça sorgusu raporla uyuşuyor mu?
• Galeriden alıyorsanız: rapordaki hangi bulgular garanti dışında kalıyor?

Ekspertiz raporu, aracın geçmişini değil bugününü gösterir; hasar kaydı ise geçmişin yalnızca sigortaya yansıyan kısmını. İkisini birlikte, satıcının anlattıklarıyla karşılaştırarak okuduğunuzda sağlıklı bir karar verebilirsiniz. Ödeme ve devir adımları için araç satışında güvenli ödeme ve noterde araç satışı rehberlerimize bakabilirsiniz. Satılık otomobil ilanları satılık otomobil kategorisinde yer alır.